Wyszukiwarka:
Warto przeczytać

Gorzkie żale przybywajcie, serca nasze przenikajcie...

2016-02-17

News

„Gorzkie żale przybywajcie,

serca nasze przenikajcie…"

W ”Gorzkich żalach” rzeczywistość została opisana z różnej perspektywy i za pomocą różnych środków - wykorzystano wiersz, prozę, gatunki i rodzaje literackie, jak lirykę, epikę, elementy dramatu. Tak więc - Pobudka (liryka), Hymny (uroczysta liryka), Lamenty (elementy liryczne i epickie), Rozmowy (elementy dramatyczne). Tak bogaty sposób mówienia dotyczy wydarzeń wielkich, wzniosłych, dramatycznych i ważnych.

Każda z trzech części „Gorzkich żalów” jest odprawiana w innych intencjach według porządku modlitw w Kościele - za wspólnotę z jej duchowieństwem, za heretyków, w potrzebach świata, jego zbawienie, za wspólnotę świecką, o pokój, wybawienie od nieszczęść, „za tych, którzy się źle mają”, za lokalną wspólnotę i jej potrzeby i o dobrą śmierć. Nabożeństwo ma charakter zbiorowej, ale też indywidualnej medytacji, ma wzbudzać emocje, ułatwiać skupienie i dążenie do zbawienia duszy.

POBUDKA

Człowiek staje przed tajemnicą śmierci Zbawiciela i ma ją przeżywać niezależnie od współbraci:

„Rozpłyńcie się ME źrenice, toczcie smutnych łez krynice (…)".

Padają nazwy uczuć, żalu, smutku, żałoby, boleści , nawet strachu, które określają stan ducha modlącej się zbiorowości, jak i pojedynczego człowieka („serc naszych”, „serca mego”) - w ten sposób zaznaczono ważność wspólnotowości i indywidualności. W Pobudce zastosowano silne środki ekspresji - hiperbole (wyolbrzymienia), emocjonalne epitety i monumentalne obrazowanie.

INTENCJE

Pobudka rozpaliła uczucia, więc następuje ochłoda - kapłan odczytuje Intencjęi przedstawia plan modlitwy-nabożeństwo zaczyna przypominać teatr.

HYMNY

Hymny są bardzo wyraziste, poruszają wyobraźnię wymownymi opisami cierpień Jezusa i Maryi - to epicki opis drogi krzyżowej. Atmosfera współczucia jest stopniowo podsycana:

„Żal mię rozpiera, serce boleść czuje (…)".

„Przypatrz się Duszo, jak Cię Bóg miłuje (…)".

„Duszo oziębła, czemuż nie gorejesz (…)".

Dusza robi sobie wyrzuty:

„Serce me, czemu wszystko nie topniejesz? (…)".

W Hymnie I pojawia się określenie „Więzień miłości” - Bóg bowiem okazuje się zniewolony swą miłością do człowieka (wyraźna inspiracja Biblią), ale znajdujemy także szczegóły niezanotowane w Piśmie Świętym.

Wszystkie Hymny kończą się błaganiem:

„Niechżeć, mój Jezu, cześć będzie w wieczności,

Za Twe obelgi, mękę (…).

Któreś ochotnie, Syn Boga jedyny,

Cierpiał bez winy”.

Prawda ta przypomina, że naszą koniecznością jest zabieganie o chwałę wieczną, to także nadzieja dla tych, którym jest źle. Dzisiaj wykonuje się inną zwrotkę:

„Oby się serce we łzy rozpływało (…).

Żal mi , ach, żal mi ciężkich moich złości

Dla Twej miłości”.

LAMENTY

Budują naszą emocjonalną relację z Jezusem, więc w formie wyliczeń litanijnych rozszerzają listę zniewag, cierpień Pana. Następuje monotonne, suche wyliczanie wydarzeń, dowodów Jego bólu, ale przeplatane są miłosnym wezwaniem  "Jezu mój kochany”. Lamenty mówią o tym , że świat stanął na głowie, uświadamiają, że nastąpiło wielkie nieporozumienie. Każdy z nich kończą uwielbienia „bądź pozdrowiony, uwielbiony (…)".

ROZMOWY

To najbardziej liryczny fragment „Gorzkich żalów” - to pozorna rozmowa. Matka Boża lamentuje i włącza się Dusza, ale udręczona bólem Matka nie pojmuje żadnych słów, bo „Mówić nie mogę z żałości”. W chwili takiego cierpienia Matka nawet nie panuje nad gramatyczną poprawnością - raz mówi w stosunku do siebie w pierwszej osobie, raz w drugiej. Znika logika, a to dowód skrajnych emocji w Rozmowie. Maryja jest tutaj bardzo ludzka, nawet nie słyszy pożegnania z krzyża, nie słyszy o Janie, nie myśli o opiece nad Kościołem. Jeszcze w tym momencie nie pojmuje swej misji. Jest nam bliska w swej rozpaczy i zaślepieniu w bólu.

Rozmowa jest teatralna, bo partie Matki mogą wykonywać kobiety, partie Duszy - mężczyźni, to forma dialogu i ucieczka przed znużeniem.

Rozmowa to także prawdopodobnie podjęcie popularnego toposu - motywu współcierpiącej Matki (zakorzenionego w tradycji Kościoła) - Stabat Mater.

W parafiach Górnego Śląska w czasie niedziel Wielkiego Postu odprawiane są „Gorzkie żale”, a Ślązacy [patrz: ”Sacrum, rodzina, tradycje”(…)] powtarzali: „Wszystko, co się człowiek tak prawdziwie nauczy jako człowiek, to ino w doma się nauczy (…) rodzinno nauka najbardzibyła wyrażono w obchodzeniu świąt kościelnych (…) Te posty, chodzynio do kościoła, spowiedzi. Z tego człowiek broł nauka i przykład. Radość tyż w tym była. Widać z tego, jak ważne som te wszystkie święta. BEZ ŚWIĄT ŻYCIA NIE MA".

Krystyna

fot. Pieta - Michał Anioł

Literatura: Buczkowski Michał, Gorzkie żale. Między rozumem a uczuciem, WAM, Kraków 2010.

zob. inne:

Gorzkie żale..., aby zbawić duszę

Gorzkie żale a duchowość biblijna


Pozostałe tematy
Aktualności

Atlas biblijny

Atlas biblijny to popularna forma zaproszenia do "podróży" po Ziemi Świętej. Podróż "palcem po mapie" może być zaproszeniem do lektury Biblii oraz pełnym pasji odczytywaniem Kodu kulturowego. Polecamy pierwszy polski atlas biblijny przygotowany przez Instytut Geodezji i Kartografii oraz Wyd. Bernardinum; zob. GN/ 

więcej

Trudne pytania

Powracamy do działu "Trudne pytania". Czy możliwe jest rozróżnienie: Bóg TAK - Kościół - NIE! Odpowiada p. Katarzyna. Czekamy też na nowe trudne pytania; zob. klub_inicjatyw_biblijnych/84

więcej
zobacz wszystkie

Liczba wizyt: 4373805

Tweety na temat @Ssb24pl Menu
Menu