Wyszukiwarka:
Warto przeczytać

Gorzkie żale a wychowanie katolickie

2016-03-04

News
Tegoroczny Wielki Post pozwolił nam na nowo spojrzeć na znane i cenione przez wiernych nabożeństwo Gorzkich żalów z różnych punktów widzenia: biblijnego, literackiego, muzycznego. Warto na zakończenie zapytać o walory pedagogiczne i formacyjne tej formy pobożności ludowej. Czego uczy i do czego pragnie wychowywać? O czym przypomina współczesnym wierzącym?

Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów opublikowała w 2002 roku Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii, przekazując fundamentalne zasady i wskazania dotyczące rozumienia i wcielania w życie pobożności ludowej. "Pobożność ta jest - zdaniem Jana Pawła II - wyrazem wiary, która skupia w sobie elementy kultury określonego środowiska i uzewnętrznia oraz w sposób żywy i skuteczny pobudza wrażliwość uczestników. Ludowa pobożność, wyrażająca się w różnorodności form, jeśli jest autentyczna, wypływa z wiary i z tej racji winna być należycie ceniona i rozwijana".

Wspomniane dyrektorium wśród nabożeństw zalecanych przez Kościół wyróżnia m.in.: modlitewne słuchanie słowa Bożego (lectio divina), modlitwę "Anioł Pański", Regina caeli, Różaniec, Litanię do Najświętszej Maryi Panny, szkaplerz karmelitański, medaliki maryjne oraz hymn Akatyst (nr 192-207). Dokument wyodrębnia nabożeństwa i zwyczaje w poszczególnych okresach liturgicznych, np. w Adwencie - wieniec i procesje adwentowe, nowennę przed Narodzeniem Pańskim i żłóbek, w Wielkim Poście - adorację Chrystusa ukrzyżowanego, Drogę krzyżową i Drogę Maryi, w okresie Wielkanocnym - procesję palmową, błogosławieństwo rodzinnego stołu i Via lucis (Drogę światła), a w okresie zwykłym - adorację eucharystyczną i tydzień modlitw o  jedność chrześcijan. Zabrakło jednak wzmianki o Gorzkich żalach, co potwierdza fakt, że jest to nabożeństwo specyficznie polskie, skupiające w sobie elementy naszej kultury, tradycji i wrażliwości religijnej.

Wspólne elementy pobożności pasyjnej odnajdziemy w tradycyjnych nabożeństwach Drogi krzyżowej (nr 131-135) i Drogi Matki (nr 136-137). Zwłaszcza, że towarzyszą im najczęściej stosowne pieśni, w których w formie muzycznej (medytacyjnej i modlitewnej) rozważa się opis męki i śmierci Chrystusa.

Nabożeństwo Gorzkich żalów stanowi cenny skarb pobożności ludowej Kościoła katolickiego w Polsce. Tę religijność należy promować i chronić, poszukując zarazem jej właściwej interpretacji i aktualizacji.

Prawdziwą formą promocji jest podtrzymywanie i rozwijanie tego nabożeństwa w parafiach i wspólnotach, wzbogaconego o dobrze przygotowane kazania pasyjne. Ciekawą formą promocji jest też międzynarodowy projekt badawczy połączony z tłumaczeniem tekstu Gorzkich żalów na język hiszpański oraz autorskie opracowanie muzyczne Diany Świder (płyta CD). Projekt, prowadzony przez prof. Cezarego Taracha z KUL, opisany został w Gościu Niedzielnym (GN 8/2016, 32n).

Co należy chronić?

Wspólnie, śpiewane i medytowane, rozważanie męki Pańskiej angażuje równocześnie różne grupy wiernych, co samo w sobie jest nie tylko gestem liturgicznym, ale też dziełem inkulturacyjnym i ewangelizacyjnym. "Prawdą jest, iż wiara, która została wcielona w kulturę, może być pogłębiona i coraz głębiej przenikać sposób życia naszych narodów. Może to jednak nastąpić tylko, jeśli będziemy pozytywnie oceniać to, co już zasiał Duch Święty. Pobożność ludowa jest <niezbędnym punktem wyjścia do pogłębienia wiary ludu i w prowadzeniu jej ku dojrzałości i aby była bardziej owocna>" - przekonują autorzy dokumentu z Aparacidy (nr 262). Śpiew i modlitwa jest zatem punktem wyjścia, za którym powinny pójść kolejne kroki, np. bezpośredni kontakt z tekstem Pisma Świętego i medytacja w rytmie lectio divina (opisów ewangelicznych), uczestnictwo w sakramentach świętych (pokuty i Eucharystii) oraz życie z wiary i służba wobec potrzebujących.

Cenna jest konkluzja wspomnianego dokumentu z Ameryki Łacińskiej, do którego zresztą chętnie odwołuje się papież Franciszek: "Pobożność ludowa jet uprawnionym sposobem przeżywania wiary, bycia częścią Kościoła i misjonarzami (...). W środowisku sekularyzacji, w której żyją nasze narody, jest ona nadal potężnym wyznaniem Boga żywego, który działa w historii, oraz kanałem przekazywania wiary" (nr 264; por. EG 122-126).

Nabożeństwo Gorzkich żalów może pełnić funkcję inicjacyjną, wychowawczą, ewangelizacyjną czy misyjną. Może uczyć modlitwy i życia zgodnego z Ewangelią, przypominać podstawowe treści orędzia zbawienia, inspirować w rzeczywistym procesie nawrócenia. Natomiast zanik w życiu parafialnym i w pobożności ludu tej formy "uprawnionego sposobu przeżywania wiary" byłyby wielkim zubożeniem naszej religijności i naszej kultury. Trwajmy zatem w tej pięknej tradycji i uczymy jej kolejne pokolenia!

ks. Jan Kochel

Por. Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii. Zasady i wskazania, Poznań 2003.
Jesteśmy uczniami i misjonarzami Jezusa Chrystusa, aby nasze narody miały w Nim życie. Aparecida, Gubin 2014.

Inne teksty:

Gorzkie żale..., aby zbawić duszę

Gorzkie żale a duchowość biblijna

Gorzkie żale przybywajcie, serca nasze przenikajcie

Gorzkie żale przybywajcie... w pięknych melodiach
Pozostałe tematy
Aktualności

Niedziela Słowa Bożego 2020

Z inicjatywy Franciszka obchodzimy Niedzielę Słowa Bożego (zob. List). Papież pragnie uczcić 50. rocznicę powstania Katolickiej Federacji Biblijnej oraz 1600. rocznicę śmierci św. Hieronima. Niedziela ma wymiar ekumeniczny, gdyż jednoczy wszystkich chrześcijan wokół Słowa: To właśnie Bóg w Chrystusie pojednał świat ze sobą. On nie poczytał ludziom ich grzechów i w nas złożył słowo pojednania (2 Kor 5,19 BP).

więcej

Mystagogia Benedicti - Boże Narodzenie

Fundacja Benedyktynów z Biskupowa kontynuuje serię wydawniczą Mystagogia Benedicti jako wprowadzenie w Tajemnicę Roku Liturgicznego w nauczaniu Benedykta XVI. Trzeci tom, pod red. ks. dr Andrzeja Demitrowa, dotyczy Bożego Narodzenia (I cześć: od Wigilii Uroczystości Bożego Narodzenia do Uroczystości Świętej Bożej Rodzicielki Maryi); rec. JK

więcej
zobacz wszystkie

Liczba wizyt: 5202840

Tweety na temat @Ssb24pl Menu
Menu