Wyszukiwarka:
Warto przeczytać

„Żeby człowiek był człowiekiem...” - Edwarda Stachury

2017-09-28

News

O Panie..., czym jest człowiek, że o nim pamiętasz?

Ps 8, 5


Edward Stachura (1937-1979) - pisarz, tłumacz, pieśniarz, legenda polskiej literatury powojennej. Debiutował wierszem na łamach pisma "Kontrasty" (1956); w latach 1957-65 studiował romanistykę na KUL oraz na UW; odbył liczne podróże w kraju i zagranicą; publikował utwory poetyckie i prozatorskie na łamach pism m.in. "Kultura i Życie", "Życie Literackie", "Odra"; wydał tom opowiadań Jeden dzień (1962); poezję Dużo ognia (1963); kolejny tom opowiadań Falując na wietrze (1966) oraz poematy: Po ogrodzie niech hula szarańcza (1968), Przystępuję do ciebie (1968); powieść Cała jaskrawość (1969) oraz swoją najbardziej znaną książkę Siekierezada albo Ziemia leśnych ludzi (1971) i zbiór Piosenki (1973). W książce Wszystko jest poezja (1975) zawarł rozważania o procesie twórczym, istocie poezji oraz roli poety. Okres w twórczości E. Stachyry zwany mistycznym rozpoczęła książka Się (1977), a jego punktem kulminacyjnym była Fabula rasa (1979), stanowiąca rodzaj traktatu filozoficznego, który miał przynieść odpowiedzi na najważniejsze w życiu pytania (por. EK t. 18, kol. 762).


„Żeby człowiek był człowiekiem”

Poezja Steda (Edwarda Stachury) ma wyrażać życie, stawać się życiem, bowiem "wszystko jest poezją", jak sam twierdził. Tworzenie poezji było dla niego formą życia, a życie poddał działaniu poezji. Sted był poetą niezależnym od wszelkich szkół, próbował realizować romantyczne marzenia jedności czynu i słowa (życie to poezja, a poezja to życie).

Warto spojrzeć choćby na fragmenty Prefacji Stachury:

(…) Zaprawdę godnym i sprawiedliwym

Słusznym i zbawiennym jest

Iść i padać

Z – padłych – wstawać (…)

Być uważnym

Pełnym pasji

Dobra wasza

Gwiżdżą ptaki

I tego trzymać się trzeba.


Zaprawdę godnym i sprawiedliwym

Słusznym i zbawiennym jest

Żeby człowiek

W życiu onym

Sprawiedliwym

Był i godnym.


Żeby człowiek

Był człowiekiem

Lecą liście

Szumi w lesie

Wiatr z obłoków

Warkocz plecie

I tego trzymać się trzeba.

(E. Stachura, Z Wyboru wierszy, 1983).

Tytuł wiersza kojarzy się z modlitwą liturgiczną, prefacją (łac. praefatio – przedmowa). Pojęcie to oznaczało wszystko, co mówiono "przed" zgromadzonym ludem. Dziś to modlitwa wprowadzająca do modlitwy eucharystycznej i wyliczająca powody wysławiania Boga. Wiersz rozpoczynają słowa kojarzone od razu ze słowami Chrystusa, co daje wiarygodność przekazywanych prawd. Poeta daje odpowiedź na pytanie – jak żyć godnie, uczciwie, więc temat wiersza dotyczy tego, co uniwersalne i egzystencjalne.


Co jest potrzebne, "żeby człowiek był człowiekiem"?

Najważniejsze – nakaz godności, to wartość ocalająca sens życia. I forma jest podporządkowana treści – stylizacja na modlitewną prefację pozwala liryk przeznaczyć do śpiewania (refren, rytmika, powtórzenia-pouczenia, nakazy).

Życie uczciwe? Sted kładzie nacisk na zachowanie chrześcijańskiej harmonii z Bogiem, światem – to humanista. Głęboka wiara w Boga łączy się z zachowaniem cnoty jako wartości bezinteresownej i najwyższej. Renesansowy humanizm potrafił łączyć filozofię stoicką, epikurejską z chrześcijańskim spojrzeniem na Boga (Kochanowski w Trenach). Poeta zapewnia, że czyste sumienie osiąga się poprzez przestrzeganie przykazań Dekalogu, dążenie do wewnętrznego doskonalenia siebie. Trzeba też zachwycić się pięknem przyrody, urodą świata, prostotą i wewnętrznym pięknem wsi – Arkadii (oaza dobroci, zacności, spokoju i pokoju duszy – zapewniał renesans, też Sted).

Oto kolejny obraz poetycki:

(…) Iść i padać

Z – padłych – wstawać (…).

Trwać i podnosić się z życiowych niepowodzeń, wyzwalać swą moc duchową. Przekonują o tym chociaż tylko bohaterowie „Innego świata” Gustawa Herlinga Grudzińskiego czy wcześniej bohater opowiadania Hemingwaya, Santiago. Człowieczeństwo polega na zmaganiu się z przeciwnościami losu, wytrwałym dążeniu do celu.

(…) Żeby człowiek (…)

Sprawiedliwym był i godnym (…).

Żyć godnie, a w dzisiejszym świecie tyle fałszu, obłudy…, stąd degradacja osobowości, psychiki… Stachura daje proste, sprawdzone zasady.

Idealnym bohaterem Prefacji jest samotnik – wrażliwy, wyobcowany, ale dumnie odwracający się od pospolitości życia. To człowiek pokorny wobec wielkich tajemnic wszechświata, ale też romantyczny buntownik - włóczęga, wędrowiec, afirmator natury i podstawowych wartości.

W Prefacji podmiot liryczny wyraża pragnienie pełnej wiary, bo wie, że świat bez Boga jest rzeczywistością martwą, a przestrzeganie podstawowych nakazów Bożego prawa pozwoli mu zrozumieć tajemnicę istnienia. Wiersz jest optymistyczny – poeta wyraża zachwyt nad człowiekiem, a w przyrodzie jak św.Franciszek znajduje wytchnienie.

Krystyna


Literatura:

Stachura E., Poezja i proza, Warszawa 1983.

– Listy do pisarzy, Warszawa 2006.

– Moje wielkie świętowanie. Opowiadania rozproszone, Warszawa 2007.

– Dzienniki. Zeszyty podróżne, t. I-II, Warszawa 2010-11.

Buchowski M., Edward Stachura. Biografia i legenda, Opole 1993.

Falkiewicz A., Nie-ja Edward Stachura, Wrocław 1995.

Pachocki D., Stachura totalny, Lublin 2007.

Szyngwelski W., Sted. Kalendarium życia i twórczości Edwarda Stachury, Warszawa 2003.

Pozostałe tematy
Aktualności

Trudne pytania

Zbliża się uroczystość Wszystkich Świętych - jedno z najpiękniejszych świąt w liturgii Kościoła. Coraz więcej parafii organizuje noce światła, marsze (korowody) Świętych czy czuwania modlitewne ku ich czci. Mamy więc chrześcijańską alternatywę do zabawy Halloween - "Holly Wins"! Czy jednak wygnaliśmy "bitwę" o Wszystkich Świętych? zob. pytanie

więcej

Biblia pierwszego Kościoła

Biblia pierwszego Kościoła w tłumaczeniu ks. prof. Remigiusza Popowskiego to jedyny polski przekład Pisma Świętego zrealizowany na podstawie najstarszych manuskryptów, które były w użyciu w czasach Jezusa i apostołów.

więcej
zobacz wszystkie

Liczba wizyt: 2930737

Tweety na temat @Ssb24pl Menu
Menu